Hukukun Her Alanında
Kurumsal Yaklaşım

Giriş

Teknolojinin hızla ilerlemesi, hukuk sistemlerinin de geleneksel kalıpların dışına çıkmasını zorunlu kılmaktadır. Üretken yapay zekâ modellerinin eğitimi sürecinde kullanılan verilerin hukuki statüsü; 5846 sayılı FSEK ve 6698 sayılı KVKK olmak üzere iki temel hukuki disiplini karşı karşıya getirmektedir.

Telif Hukuku Açısından Veri Madenciliği

Yapay zekâ modellerinin veri setlerini tarayarak öğrenmesi teknik olarak "veri madenciliği" olarak adlandırılır. Bu süreçte telif hakkı koruması altındaki eserler geçici de olsa sunuculara kopyalanmaktadır. Türk telif hukukunda henüz açık bir yasal istisna düzenlenmemiştir; dolayısıyla hak sahiplerinin haklarını saklı tuttuğu durumlarda izinsiz kullanım FSEK m. 22 ve m. 21 kapsamında hukuki sorumluluk doğurabilmektedir.

KVKK ve Açık Rıza Çelişkisi

Yapay zekânın internetteki açık kaynaklardan veri toplaması esnasında kişisel veriler de işlenmektedir. KVKK m. 5 uyarınca, kişisel verilerin açık rıza olmaksızın işlenmesi yasaktır. Bir kişinin sosyal medyada paylaşım yapması (alenileştirme), bu verinin ticari bir yapay zekâ modelini eğitmek için kullanılabileceği anlamına gelmez; bu durum amacın aşılması ve TMK m. 2 kapsamında dürüstlük kuralına aykırılık teşkil eder.

Sonuç

Yapay zekâ ekosisteminde faaliyet gösteren girişimlerin yasal yaptırımlarla karşılaşmaması için veri setleri oluştururken telif hakkı sahipliğini doğrulamaları, lisanslama modellerine başvurmaları ve kişisel verileri anonimleştirme teknikleriyle ayıklamaları hukuki bir zorunluluktur.

Giriş

Arsa Payı Karşılığı İnşaat Sözleşmeleri, arsa sahibinin belirli payları müteahhide devretme vaadini, müteahhidin ise karşılığında bağımsız bölümler inşa edip teslim etme borcunu üstlendiği karma bir borç ilişkisidir. Bu sözleşmeler noterlikçe düzenleme şeklinde yapılmalıdır (TMK m. 706, TBK m. 237).

Müteahhidin Temerrüdünün Şartları

Müteahhidin temerrüde düşmüş sayılması için borcun muaccel olması, işin teslim edilmemiş olması ve —esnek vade belirlenmişse— usulüne uygun ihtarname gönderilmiş olması gerekmektedir (TBK m. 117/2).

Arsa Sahibinin Seçimlik Hakları (TBK m. 125)

Aynen ifa ve gecikme tazminatı: Arsa sahibi sözleşmeyi feshetmeksizin inşaatın bitirilmesini bekler; gecikme cezasını veya emsal kira bedeli üzerinden tazminat talep edebilir.

Sözleşmenin feshi: İnşaatın fiziki gerçekleşme oranı düşükse (%60-70 altında) geriye etkili fesih uygulanır. Yüksekse (%90 ve üzeri) TMK m. 2 gereğince ileriye etkili fesih uygulanır (Yargıtay İBK 1984/1-1).

Sözleşmeden dönme: Tarafların verdiklerini geri alması ve menfi zararın tazmini sürecidir.

Sonuç

Kat karşılığı inşaat uyuşmazlıklarında mahkeme kanalıyla yapılacak delil tespiti ile inşaatın fiziki seviyesinin belirlenmesi, atılacak hukuki adımın tayini açısından hayati önem taşımaktadır.

Giriş

Ceza muhakemesinde koruma tedbirleri; suçun aydınlatılması ve sanığın yargılamada hazır bulundurulması amacıyla bireylerin temel hak ve özgürlüklerine müdahale eden geçici araçlardır. Doğrudan Anayasa'nın 19. ve 20. maddeleriyle güvence altına alınan haklara müdahale ettiklerinden sıkı kanuni şartlara bağlanmıştır.

Tutuklama Tedbirinin Hukuki Şartları

CMK m. 100 uyarınca tutuklama için kuvvetli suç şüphesini gösteren somut delillerin varlığı zorunludur. Soyut iddialar yeterli değildir. Bunun yanı sıra şüphelinin kaçma ihtimali ya da delil karartma olasılığının bulunması gerekir. Ölçülülük ilkesi gereği, adli kontrol tedbirleri amaca hizmet edebilecekse tutuklama kararı verilemez.

Hukuki Başvuru Yolları

Tutuklama kararına itiraz: Kararın öğrenilmesinden itibaren 7 gün içinde yetkili mahkemeye itiraz edilebilir (CMK m. 101/5).

CMK m. 141 kapsamında tazminat davası: Hukuka aykırı tutuklanan veya gözaltına alınan kişiler maddi ve manevi zararlarını devletten talep edebilir. Bu dava kesinleşmeden itibaren 3 ay ve her halde 1 yıl içinde Ağır Ceza Mahkemesinde açılmalıdır.

Sonuç

Soruşturmanın başından itibaren usul hatalarının tespiti ve süresinde itirazların yapılması, haksız hak mahrumiyetlerinin önüne geçilmesinde kritik rol oynar.

Giriş

Türk sivil yargılama sisteminde ilk derece mahkemelerinin kararları kesin değildir. HMK ile kabul edilen üç dereceli yargı sisteminde önce Bölge Adliye Mahkemeleri'nde istinaf, ardından Yargıtay'da temyiz yoluna başvurulabilmektedir.

İstinaf İncelemesinin Kapsamı

HMK m. 355 uyarınca Bölge Adliye Mahkemesi, incelemesini istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı yapar. Ancak kamu düzenine aykırılık halinde — taraflar ileri sürmemiş olsa dahi — bu husus resen gözetilerek karar kaldırılır.

Temyiz ve Bozma Sebepleri

Yargıtay vakıa incelemesi yapmaz; yalnızca hukuka uygunluğu denetler (HMK m. 369). En yaygın bozma nedenleri şunlardır: hukukun veya sözleşmenin yanlış uygulanması; dava şartlarına aykırılık; hukuki dinlenilme hakkının ihlali (HMK m. 27); ve Anayasa m. 141 ile HMK m. 297 uyarınca gerekçesiz hüküm kurulması.

Sonuç

Hukuk yargılamasında haklı olmak tek başına yeterli değildir; bu haklılığın usul kurallarına uygun biçimde ileri sürülmesi şarttır. İlk derece mahkemesindeki usul hataları zamanında dile getirilmezse kesinleşerek telafi edilemez hak kayıplarına yol açabilir.